Audax Textielmuseum Tilburg

De vijfde wand - Werk van Diek Zweegman (1937 - 2004)

Diek Zweegman als industrial designer
Diek Zweegman (Vlissingen 28 januari 1937- Amsterdam 25 september 2004) is na haar opleiding aan de Academie van Beeldende Kunsten in Rotterdam (diploma: 1959) werkzaam geweest bij gerenommeerde textielbedrijven als Het Paapje, Weverij De Ploeg en tapijtfabriek Van Besouw. Zij deinsde als industrial designer niet terug voor vernieuwingen en schuwde nimmer het experiment. In die zin kon zij zich goed vinden in de originele ideeën en frisse aanpak van Benno Premsela, namens wiens bureau zij voor Van Besouw in Goirle achttien jaren met veel succes vloertapijt heeft ontworpen. 'De vijfde wand' was in kringen van vormgevers en architecten lange tijd een plastisch begrip voor vloertapijten.
Zweegman was de langstzittende ontwerper bij Van Besouw. Onder haar vele ontwerpen geproduceerd bij deze fabriek bevinden zich tapijten die gerust baandoorbrekend kunnen worden genoemd. Voorbeelden zijn: het linnentapijt (ook wel vlastapijt genoemd) '5401' uit 1979 en het synthetisch tapijt '2805' uit 1993. Het eerste was vernieuwend omdat nooit eerder een lastig materiaal als linnen voor een tapijt was gebruikt en het tweede, ditmaal gebreide, tapijt mocht van de ontwerper zijn kunstgarens in hun volle glimmende glorie laten zien in een tijd dat juist natuurlijke materialen, vooral bij Van Besouw, hoogtij vierden. Dit laatste tapijt leverde haar de Designprijs Rotterdam en de Emmy van Leersumprijs op. Een opmerkelijke prestatie voor 'zoiets banaals als vloerbedekking', zoals het product in een van de juryrapporten werd genoemd. Het zou haar zwanenzang zijn, want niet lang daarna moest BRS Premsela Vonk saneren en kwam er een einde aan de ontwerpcarrière van Diek Zweegman.

Docent industrieel textielontwerp
Een ander belangrijk element in de loopbaan van Diek Zweegman was haar jarenlange docentschap aan de afdeling textielvormgeving van de Gerrit Rietveldacademie in Amsterdam. Van 1975 tot 1991 heeft zij haar studenten - van wie velen zijn uitgegroeid tot bekende en succesvolle kunstenaars en ontwerpers - de fijne kneepjes van het vak bijgebracht en hen gestimuleerd zich te ontplooien.

Vrij werk
Diek Zweegman heeft haar werk in de industrie en in het onderwijs gecombineerd met autonoom werk. Dit vrije werk was voor haar letterlijk 'vrij', omdat het niet de beperkingen kende die het ontwerpen van tapijt met zich meebracht. Vanaf de jaren 1970 heeft zij deelgenomen aan verschillende tentoonstellingen met een aantal van haar zogenaamde 'lijntekeningen', werk dat met grote precisie en eindeloos geduld met de trekpen tot stand is gekomen.
Toen halverwege de jaren 1990 haar carrière bij BRS Premsela Vonk noodgedwongen ten einde liep en zij ook ophield met lesgeven, heeft zij gekozen voor een geheel nieuw terrein: de fotografie. Met haar grootformaat kleurenfoto’s van welhaast tot abstractie teruggebrachte bloemen, planten en schelpen heeft zij ook de nodige successen geboekt. Bij haar foto's ligt de nadruk op de verfijnde textuur van de gefotografeerde objecten. Zweegman is tot haar dood in 2004 blijven fotograferen.

De tentoonstelling in Tilburg
Het Textielmuseum beschikt over een omvangrijke collectie tekeningen en tapijtstalen van Diek Zweegman. Hieruit is voor de tentoonstelling een selectie gemaakt. Aan alle aspecten uit Zweegman's oeuvre wordt aandacht besteed.
Zo wordt er uit haar tijd bij Het Paapje aan het begin van de jaren 1960 een aantal zeefdrukken getoond dat voornamelijk bloem- en bladmotieven laat zien. Haar autonome werk is rijk vertegenwoordigd. Naast de genoemde lijntekeningen in inkt worden enkele tekeningen in gemengde technieken getoond die bij een briefwisseling uit het begin van de jaren 1980 hoorden. Deze tekeningen bestaan alle uit twee bladen: een moedertekening en een 'hart'. Het 'hart' werd opgestuurd met de brief. Voor de tentoonstelling zijn de gescheiden tekeningen weer samengebracht. 

In een speciaal voor deze tentoonstelling, door filmer en regisseur Ruben Broekhuis, gemaakte korte film vertelt een drietal oud-studenten van Diek Zweegman over de betekenis die Zweegman als docent had. Ook komt zij zelf uitgebreid aan het woord in een door filmer /designconsultant Andrew Fallon opgenomen interview met ontwerper Guus Ros, dat enkele maanden voor haar dood in 2004 is uitgebracht. Hierin komt onder meer naar voren dat Diek Zweegman zich vooral zag als een schakel in een team. Het is echter niet overdreven te stellen dat zonder Diek Zweegman de tapijtcollectie van Van Besouw nooit dezelfde zou zijn geweest.

De expositie is samengesteld door gastconservator Annemarie de Bree, kunsthistoricus, in samenwerking met Hanneke Oosterhof, hoofd Presentatie en Collectie van het Textielmuseum. De vormgeving is verzorgd door Studio Van Eijk en Van der Lubbe. Het grafisch ontwerp is van Robbert Zweegman.
Bij de tentoonstelling verschijnt het boek 'De vijfde wand. Werk van Diek Zweegman 1937-2004.' Auteurs zijn Annemarie de Bree en Marjan Unger. Grafisch ontwerp: Robbert Zweegman. Het boek komt uit bij uitgeverij 010. Verkoopprijs € 24,50.
Het boek is zowel in de TextielShop van het museum als in de boekhandel te koop.